Als je de Geertekerk in Utrecht binnenloopt wordt je warm ontvangen in een deftige foyer versierd met kerstverlichting. Wijn of een kop thee staat klaar en het kerkkoor zorgt voor een warm welkom, waardoor de typische kerkelijke kerstsfeer wordt neergezet. Niemand weet echt wat ze moeten verwachten, maar dat maakt Marloes Pieters (55) niks uit: ‘ondanks dat ik niet gelovig ben, vind ik zo een evenement heel mooi. Het geeft een gevoel van saamhorigheid.’

Onder bombastische muziek worden de zeven deugden in de vorm van personificaties aan ons voorgesteld. De acteurs verschenen één voor éen vanuit het publiek, alsof deze deugden zich letterlijk onder ons bevonden. Deze waren afgelopen maanden het onderwerp van de kerkdiensten  van theatergroep ‘Vloeken in de Kerk’, die kerken in het land afreisde om één belangrijke vraag te beantwoorden: welke rol hebben de zeven bijbelse deugden nog in onze hedendaagse samenleving? Deze maand is de laatste aan de beurt, de moeder der deugden: rechtvaardigheid. Dit doen ze niet in de vorm van een saaie voordracht of een lezing, maar maken gebruik van interactief theater. De inrichting van de zaal draagt hier zeker aan bij. In plaats van dat alle stoelen richting een podium stonden, waren er twee rijen gemaakt die tegenover elkaar stonden, alsof je naar een catwalk kijkt. De meesten dragen een voorwerp dat hun rol vertegenwoordigt. Zo heeft Moed een zwaard vast en draagt Hoop vleugels. Na deze introductie is een deel van het publiek erg sceptisch. ‘Ging dit nou toch allemaal religieus gewauwel zijn?’ dacht Jan Vermeulen (42)

In de jaarlijkse biecht wordt al gauw duidelijk dat Rechtvaardigheid niet compleet onafhankelijk is, maar te allen tijde Gematigdheid, Wijsheid en Moed nodig heeft. Maar in de moderne tijd zijn die van elkaar losgeraakt. Gematigdheid vindt in de industriële revolutie en de vrije markten een grote uitdaging, Wijsheid wordt beperkt door het opkomende populisme en ‘fake news’, en Moed wordt gemist om jezelf kwetsbaar op te stellen en tegen de publieke opinie in te gaan. Zij vinden allen dat Rechtvaardigheid niet meer objectief is en niks doet aan de bestaande ongelijkheden.

Op deze manier maakt de groep meteen een stevige indruk op het publiek. Deze deugden zijn niet alleen te betrekken op ouderwetse geschriften maar ook terug te zien in dagelijkse issues zoals armoede, politiek en sociale problemen. Het deel van het publiek dat eerst erg sceptisch was zag nu in wat de theatergroep duidelijk wilde maken: dat het idee van rechtvaardigheid betrekking heeft op iedereen.

Ter onderbreking wordt van het publiek gevraagd om mee te doen aan verschillende gedachtenexperimenten. Daar wordt gretig aan meegedaan en waar velen wel hun mening over willen delen. Men denkt actief mee over verschillende interpretaties van  rechtvaardigheid door filosofen als Plato, Aristoteles en de meer recente John Rawls. Als gevolg ontstaan er enthousiaste discussies onder het publiek.

Als antwoord wil Tjeerd Gerritsen, de singer-songwriter van het theatergenootschap, een alternatief voorstellen: doodmaakdag. In een energiek lied zingt hij over een dag in het jaar waarin iedereen ‘het recht in eigen handen neemt’. In het begin heerst er verwarring onder het publiek, maar halverwege begint toch een enkeling mee te klappen en aan het eind zingt iedereen mee met het refrein ‘doodmaakdag is here again’ en staat zelfs een enkeling op uit zijn stoel om mee te dansen met de acteurs.

Na de collecte, omdat die bij elke kerkdienst hoort (en Vloeken in de Kerk bijna volledig gebaseerd is op crowdfunding) komt in de laatste sketch het conflict tussen rechtvaardigheid en de andere deugden weer terug. Maar door de filosofische inzichten en blik op de problemen in de wereld is ze veranderd: ze belooft vanaf deze kerst niet meer uit te gaan van identiteit maar enkel van daden. Symbolisch doet ze een blinddoek om, á la vrouwe justitia die wij ook in de rechtbank terugzien. Onder daverend applaus treden de acteurs af.

Tijdens de borrel na de show is het nog niet voorbij. De groep heeft het publiek duidelijk aan het denken gezet en er vinden verschillende verhitte debatten plaats. Maar no bad feelings: iedereen verlaat de kerk uiteindelijk met de kerst in zijn bol.