UTRECHT – Een land als Nederland lijkt grote waarde te hechten aan burgerparticipatie, met mogelijkheden als referenda en bijvoorbeeld opiniepeilingen. Maar in hoeverre wordt er eigenlijk gebruik van gemaakt van deze mogelijkheden en nog belangrijker: hoe zit dit in Utrecht?

De burgerparticipatie in Utrecht is tussen 2014 en 2015 stabiel gebleven. Zo is zesendertig procent binnen dit tijdsbestek actief bezig geweest met het verbeteren van de leefbaarheid en veiligheid in Utrecht, zo blijkt uit WistUData van de gemeente Utrecht. Dit zijn de laatst aantoonbare gegevens omtrent burgerparticipatie in Utrecht.

Robin van Essen is voorzitter van buurtcomité Twijnstraat en omstreken en lid van de wijkraad Binnenstad. Eerst werd hij lid van een soort “sub-buurtcomité”, dat iets informeler is ingericht. Dit comité richt zich voornamelijk op sociale activiteiten. Na een tijdje werd hij ook lid van het officiële Buurtcomité en werd hij gevraagd voor de Wijkraad. De Wijkraad is een onafhankelijk adviesorgaan in dienst van het College van Burgemeesters en Wethouders. De Wijkraad bestaat uit bewoners, ondernemers en vertegenwoordigers van actieve organisaties, gevestigd in de binnenstad. Uit andere cijfers van WistUData uit 2015, gemeten door de Gemeente Utrecht, blijkt dat slechts 17 procent van de bewoners in Utrecht iets heeft gedaan om gemeentebeleid te beïnvloeden. Wat zijn Robin’s beweegredenen om te participeren en om deel uit te maken van organisaties zoals het Buurtcomité en de Wijkraad?

“De belangrijkste reden is eigenlijk dat ik het altijd beter vind om actief te worden op het moment dat je je ergens aan ergert, dan erover te blijven zeuren en er vervolgens niks aan te doen. Dit zijn voornamelijk ergernissen als verzakkingen in de straat, graffiti en dergelijke. We hebben destijds de straat graffiti-vrij gekregen. We zijn ook buurtschouwen gaan houden: een wandeling met ambtenaren en bewoners waar je kunt aangeven wat je wel en niet aanstaat.”

Worden passieve medebewoners bij de buurtparticipatie betrokken en zo ja, hoe?
“De gemeenteraad heeft vorig jaar wel een motie aangenomen om de participatie te vergroten. Wij hebben bij het buurtcomité Twijnstraat ook wel buurtborrels en hier wordt wel besproken wat iedereen bezighoudt, maar het is niet zo dat wij alles wat we doen qua participatie, gaan voor bespreken met de buurt. Bij de Wijkraad Binnenstad zetten we wel regelmatig onze agenda op Facebook: zo worden de bewoners er ook bij betrokken. We hebben ook een panel en we verzamelen e-mailadressen en dan vragen we wat mensen vinden. Dit zou naar mijn mening wel beter of nog meer kunnen.”

Zijn er volgens u bepaalde redenen dat bewoners bewust niet participeren?
“Het grootste deel van de mensen denkt dat, als er al genoeg reacties ergens op zijn, er wel iets uitkomt. Gemeenteraadsleden onderschatten ook de bereidheid van mensen om echt tijd vrij te maken voor participatie. Het is een optelsom van geen zin hebben, een gebrek aan tijd en het gevoel van nutteloosheid: mensen denken vaak dat het geen zin heeft om te participeren. In het verleden werd er ook niet altijd wat gedaan met meningen van bewoners. Dit gaat de laatste twee à drie jaar wel beter: vooral wethouder Kees Diepeveen besteedt hier veel aandacht aan.”

Wordt er vanuit de Wijkraad samengewerkt met de gemeenteraad?
“Met de gemeenteraad zelf heel weinig. De Wijkraad adviseert wel het College van Burgemeesters en Wethouders. Ook werken we veel samen met het Wijkbureau Binnenstad. Ambtenaren die iets willen laten zien aan de Wijkraad nemen soms ook contact met ons op en dan geven wij onze mening. Het College van Burgemeesters en Wethouders is formeel gezien de partij met wie we in gesprek gaan. We hebben ook permanent overleg met Kees Geldof van de VVD over de voortgang van onze adviezen. Maar soms blijven onze adviezen ook maandenlang liggen bij het College.”

Verbetert het buurtcomité en/of de Wijkraad de stemming onder de bewoners doordat er een mogelijkheid is tot participeren?
“Ja, het Buurtcomité zeker: we hebben een buurtkrantje en een redelijk actieve Facebook-pagina. Ook hebben we een keer per maand een vergadering die openbaar is en waar iedereen mag aanschuiven. Bij de Wijkraad hebben we dit ook, maar hier is een bezoeker vooral toehoorder en is het niet per se de bedoeling om aan te schuiven. Bij het Buurtcomité is iedereen welkom.”

Kunt u concrete situaties schetsen van de verhoudingen tussen de bewoners en de gemeente?
“Nou, in de Twijnstraat wordt al tig jaar een kindervrijmarkt georganiseerd. Op een gegeven moment werden we doodgegooid met vergunningen, dus toen wilden de winkeliers er niet meer aan meewerken omdat het te veel tijd in beslag zou nemen. Toen hebben we als bewoners zelf de kindervrijmarkt opgepakt en zouden wij als bewoners dit gaan regelen met de gemeente. Veel dingen zijn tegenwoordig moeilijk gemaakt door de gemeente. Zo hoefden we vroeger bij de kindervrijmarkt enkel een bord met “verboden te parkeren” te plaatsen en wat dwanghekken en dat was het dan. Tegenwoordig moet er echt een veiligheidsplan opgesteld worden en moeten er bouwvakkerswc’s neergezet worden en dergelijke. Ik snap wel waar het vandaan komt en soms is veel regelgeving ook goed, maar af en toe schiet de gemeente erin door.”

Is er een bepaald project of initiatief dat veel heeft opgeleverd voor de buurt?
“Nee, de echte invloed van zo’n wijkraad is uiteindelijk maar beperkt. Vaak geef je advies. Wij hebben bijvoorbeeld veel geadviseerd over de Moreelsebrug. Met allerlei goede argumenten kun je het als Wijkraad wel proberen, maar het gebeurt vaak uiteindelijk niet, of het duurt erg lang. Vaak worden we ook te laat ingeschakeld, pas als de gemeente alle andere partijen al heeft gesproken. Het argument is vaak dat de gemeente bewoners moeilijk te bereiken vindt, maar ieder wijkbureau weet welke bewoners actief zijn en dus zou de gemeente bijvoorbeeld meer kunnen inzetten op deze wijkbureaus.”