Het asielzoekerscentrum Plan Einstein op de Einsteindreef heeft 1 november haar deuren gesloten. De vierhonderd mensen die daar verbleven worden verplaatst naar andere opvanglocaties gehuisvestigd. Het college heeft het verzoek van het Centraal Orgaan Asielopvang afgewezen. D66 vindt dit jammer en ziet graag dat het AZC open blijft. Het college van B&W in Utrecht bestaat uit leden van D66, GroenLinks en ChristenUnie. Hoe kijkt D66-woordvoerder asielzaken Anne-Marijke Podt hier tegen aan?

U ziet graag dat het AZC open blijft maar uw partij stemt er toch mee in om het AZC te sluiten. Kunt u daar wat over vertellen?
“Twee jaar geleden konden we Plan Einstein realiseren en hebben we ermee ingestemd dat het AZC twee jaar in Overvecht zou worden gevestigd, als noodoplossing. Dat is ook heel logisch want het pand zou verbouwd worden. Daarom hebben we als politieke partij gezegd:‘Daar mag u ons aan houden’. Vanaf dat moment zijn we van start gegaan. In de wijk is toen een hoop veranderd, de bewoners van de buurt protesteerde toendertijd flink, terwijl zij nu juist aangeven dat ze het jammer vinden dat het azc weg gaat. Dat zie je best vaak.”

 Plan Einstein wordt gezien als een voorbeeldmodel van de AZC’s in Nederland omdat het, het gapende gat tussen de vluchtelingen en bewoners van de wijk wat deed verkleinen. Dit werd vooral bereikt door het geven van workshops en cursussen. Wat was de voornaamste reden voor het sluiten van het AZC?
“We hadden een contract van twee jaar getekend en na die twee jaar moest het gebouw dicht. Daar hebben we mee ingestemd, dus dat was afgesproken. Het COA heeft afgelopen maanden weer een verzoek ingediend met de vraag of het azc langer open kon blijven en wilde dat allemaal erg snel regelen. Omdat er zoveel haast achter zit kunnen wij niet op een geloofwaardige manier naar de buurt toe gaan en zeggen: ‘jongens kunnen we hier nog even over praten, is het inderdaad zo dat jullie willen dat het AZC niet sluit?’ We hebben natuurlijk wel een belofte gedaan en die kan je niet zomaar voorbij fietsen.”

 Is dit een discussie geweest met Het College?
“Nee het verzoek is aan het college. Het college buigt zich hierover en doet vervolgens uitspraak. Het College heeft een brief naar de gemeenteraad gestuurd waarin ze zeiden dat ze het verzoek hebben gekregen maar tot hun spijt bij het besluit blijven, omdat ze daar niet zomaar vanaf kunnen wijken. Voordat de brief kwam hoorde wij dat en toen hebben wij gezegd :’Wij staan wel open voor een gesprek met de buurt’. Het college vertelde ons dat er een tijdsdruk lag en plannen voor de aanleg van een nieuwe weg. We dachten dat we het konden waarmaken maar er was meer tijd nodig en die was er niet. Toen hebben we gezegd dat we het wél heel jammer vinden maar dat het niet eerlijk is tegenover de buurt.”

 Het verzoek van het COA is dus eigenlijk niet haalbaar, omdat er te weinig tijd is om met de buurt in gesprek te gaan over het behoud van het AZC. Wat zou voor de toekomst een mooie oplossing zijn daarvoor?
“Het klinkt bijna schizofreen omdat we dan zien dat de situatie is ‘opgedroogd’ en dan gaan er weer wat AZC’s sluiten, maar jij weet net zo goed als ik dat de situatie niet opdroogt, omdat je vaak genoeg reportages uit oorlogsgebieden voorbij ziet komen. De mensen daar blijven natuurlijk niet zitten, zij willen bijvoorbeeld naar Nederland toe. We schieten dan met z’n alle  in de paniek en moeten snel weer opvangplekken vinden. Daarvan wordt iedereen een beetje boos, en zo creëren we onze eigen probleem steeds. D66 heeft zowel lokaal als landelijk gepleit voor een verbeterde situatie waarbij we  permanent ruimte houden voor de opvang voor vluchtelingen. Maar ja, dat probleem moeten we echt landelijk aanpakken.”

 Merken jullie als lokale partij druk van de landelijke politiek?
“Ja zeker. Utrecht is een progressieve stad en hebben ook een progressief beleid wat betreft de vluchtelingen, maar we hebben te maken met een landelijke politiek. Gelukkig maken wij daar ook een deel van uit in de regering. Dat neemt niet weg dat er landelijke een grote rechtse meerderheid is en dat maakt het lastig voor dit soort dingen.”

 In het nieuws is laatst naar buiten gekomen dat er een grote stroom vluchtelingen deze kant op komt en dat er op dit moment vijfduizend plekken nodig zijn. Is het op zo’n moment niet belangrijker om de plekken beschikbaar te stellen en ons  later druk maken wat de buurt ervan vindt?
“Ik denk dat je twee dingen van elkaar moet onderscheiden. Twee jaar geleden hebben we inderdaad besloten om een azc te openen in Overvecht en daar was protest tegen, dat ging over de veiligheid en de incidenten Dat waren allemaal dingen waar van overtuigd waren dat dat niet zo gebeuren. Ondanks de protesten was het toch onze verantwoordelijkheid om door te gaan. Daarentegen hebben we wel de belofte gemaakt dat we maar twee jaar zouden blijven en als je nu, zonder echt de buurt er in te betrekken, zegt: ‘Ja we zeiden toen wel twee jaar, maar dat kan nu even niet anders’, dan is dat wel echt heel bruut.”

 “Tuurlijk ben ik het hele rondje langs gegaan in de buurt en ben ik bij de bewonersavonden geweest met echt hele boze bewoners die ook natuurlijk mij dingen toewensten die niet zo vrolijk zijn. Daar ben ik op zich niet bang voor maar we hebben wel een verantwoordelijkheid naar de mensen die hier wonen en naar de mensen die hier komen. Het is ook onze verantwoordelijkheid als raad om af en toe te zeggen tegen de mensen die hier wonen: ’We snappen dat u het vervelend vindt maar we gaan het toch doen, want dit is ook in het algemeen belang van iedereen en zo’n stad willen wij zijn’. Wij willen een stad zijn waarin we alle mensen ruimhartig opvangen, maar als je blijft doorpushen en dwars tegen eerdere gemaakte afspraken in gaat die je keihard met die buurt heb gemaakt, dan kom je in een situatie terecht waarin je zoveel weerstand krijgt. Dat is voor de mensen in het azc ook niet prettig.”

 Ik kan me zeker voorstellen dat je als gemeentelijke fractie ook rekening moet houden met de bewoners van de buurt, hoe kijkt het landelijke D66 hier tegenaan?
“We hebben het er als landelijke fractie natuurlijk ook over gehad om ook te zoeken naar een soort buffer, zodat je eigenlijk ergens permanent plekken hebt, maar die plekken zijn er nog niet. Waar we wel zijn is dat er de komende tijd wordt gewerkt aan asielzoekerscentra waar meer plek is voor contact met de buurt, dus eigenlijk de opzet van Plan Einstein en waar meer wordt gedaan vanaf dag een. Maar wat  wel opviel is dat als het COA locaties sluit, en dat besluit is landelijk, waarvan je eigenlijk wilt dat je ze behoudt omdat ze het nieuwe model van opvang zijn. Maar ja dat heeft ook te maken met het feit dat Plan Einstein natuurlijk wel een andere aanpak nodig heeft dan dat je gewend bent. Je kunt niet zomaar iedereen op de hei ergens neerzetten, Plan Einstein kost veel geld. Ik denk wel dat dat zich later weer uitbetaald maar dat een organisatie daar in het begin aan moet wennen, maar ja dat is evident. Daar heeft onze landelijke fractie weer vragen over gesteld, hoe zit dat nou? Hoe gaan we er voor zorgen dat als we dit soort locaties hebben, deze kunnen worden uitgebreid of vermenigvuldigd.”

 Maar de vluchtelingenstroom is al een aantal jaar bezig, vindt u dan niet dat we al eerder hebben moeten nadenken over deze manier van opvang?
“Ja zeker,  maar wat we niet moeten vergeten is dat het immigratie- en naturalisatiedienst (IND) weinig capaciteit heeft en dat dat ervoor zorgt dat er soms een groot aantal mensen uitgeprocedeerd raken. Dat is volgens mij een veel groter probleem momenteel. D66 heeft dit al een paar keer aangekaart  dat er meer capaciteit bij moet om alles sneller te kunnen verwerken en mensen eerder in asielprocedure te laten komen, want dat duurt nu gewoon heel lang en de mensen moeten lang wachten totdat ze een huis krijgen aangeboden en dat betekent eigenlijk dat het hele systeem wat we nu hebben gewoon nog niet goed is. Ik denk dat het IND helemaal niet zo snel wil zijn, want dat maakt Nederland alleen maar aantrekkelijk voor vluchtelingen en dit is het politieke schaakbord waar we nu in zitten. Natuurlijk liggen er mooie plannen op tafel, maar dit is nu wel hoe de politiek in Nederland op dit moment het spel speelt.”

 Hoe zit het nu met de mensen die 1 november uit Plan Einstein moeten?
“De mensen die een verblijfsvergunning hebben krijgen in Utrecht een huis zodat ze alle netwerken die ze hebben opbouwt kunnen behouden. Dit is natuurlijk wel lastig omdat we in Utrecht wel een opgave hebben wat betreft huisvesting, daarom kan het soms langer duren. We hebben gekeken naar omringende gemeenten zodat de mensen evengoed in de buurt blijven en niet helemaal naar de andere kant van Nederland gaan. Onze ambtenaren hebben daar hard aan gewerkt. Het zou mooi zijn als we de mensen zoveel mogelijk op de Joseph Haydlaan kunnen plaatsen, zo blijven ze in Utrecht. Het risico is wel dat het dan te druk wordt. Het is in ieder geval niet dat er nu vierhonderd mensen ergens staan te wachten, gelukkig is het allemaal geleidelijk gegaan.”

 Bij plan Einstein woonden ook studenten, hoe is het daar nu mee geregeld?
“Toevallig zit een van die studenten bij ons in de fractie. De gemeente heeft er voor gezorgd dat ook dat goed werd afgehandeld. Door de tijd heen is er veel met de jongeren gesproken dus het is niet zo dat zij opeens op straat stonden. We hebben goed gekeken naar wat voor oplossing we ze konden bieden. Voor zover ik weet hebben de jongeren nu allemaal iets anders kunnen vinden.”

 Wat gebeurt er nu eigenlijk met het leegstaande pand?
“Dat is een goeie vraag, om eerlijk te zijn weet ik dat even niet. In het verleden was het plan om er woning van te maken. Maar omdat er ontwikkelingen zijn vanwege de aanleg van de nieuwe weg, durf ik dat niet te zeggen. Het laatste van wat ik ervan heb meegekregen is dat het nu tijdelijke huisvesting zou worden.”

  Maar waarom is dat dan nu niet mogelijk?
“Dat is aan het Centraal Orgaan Asielopvang en als zij niet een locatie kunnen vinden voor vierhonderd man, ja dan gaan ze verder kijken. Zij leiden de opdracht. Als je op een andere manier gaat nadenken over asiel en over hoe je mensen opvangt, dan zou je misschien een oplossing kunnen vinden. Misschien niet het ei van Columbus want er zitten ook nadelen aan kleine locaties maar dan zou je daar wel over kunnen praten, maar zover zijn we nu nog niet. Het is voor gemeenten lastig omdat wij eigenlijk alleen ‘ja’ en ‘nee’ mogen zeggen en niet kunnen zeggen: ‘Ja, mits….’ Dan had het misschien zo kunnen zijn dat Plan Einstein nog wel een half jaar open had kunnen blijven.”

 Maar als het  dus niet zeker is dan had Plan Einstein dus nog langer  kunnen blijven bestaan?
“Ja, alles kan maar dat is niet aan ons om te bepalen. Het COA komt naar ons toe met een wensenlijst, wat ik liever ook anders had gezien, want op dat lijstje staan dingen als: ‘We willen een pand waar we vierhonderd mensen in kunnen, en zus en zo willen we in de omgeving. Zo hebben we de plek in Overvecht gevonden. Helaas moet het allemaal snel en zeggen ze niet snel: ‘Oh joh, we snappen het, neem even een maandje de tijd en kom dan bij ons terug’. Nee, het COA komt naar ons en toe en zegt: ‘We hebben nu dingen nodig en willen nog een jaar langer blijven. Maar zo werkt het niet. We hebben toen besproken of het niet beter is om over de regio verspreid kleinere locaties te openen voor bijvoorbeeld vijftig tot honderd man in plaats van vierhonderd man. We hebben daar nog wel een paar lege schoolgebouwen voor. Helaas dat behoort nu niet tot de mogelijkheden.”

 Maar waarom is dat dan nu niet mogelijk?
“Dat is aan het Centraal Orgaan Asielopvang en als zij geen locatie kunnen vinden voor vierhonderd man, ja dan gaan ze verder kijken. Zij leiden de opdracht. Als je op een andere manier gaat nadenken over asiel en over hoe je mensen opvangt, dan zou je misschien een oplossing hebben. Misschien niet het ei van Columbus want er zitten ook nadelen aan kleine locaties maar dan zou je daar wel over kunnen praten, maar zover zijn we nu nog niet. Het is voor gemeenten lastig omdat wij eigenlijk alleen ‘ja’ en ‘nee’ mogen zeggen en niet kunnen zeggen: ‘Ja, mits dat het dan  misschien zo kunnen zijn dat Plan Einstein nog wel een half jaar open had kunnen zijn.”

 Even terugkomen op het nieuws over de vijfduizend plekken, hebben jullie hier al over nagedacht?
“Nee, niet direct en onmiddellijk, het klinkt allemaal als heel veel maar als je het omslaat naar heel Nederland dan valt dat wel mee. Ik denk dat er zeker nog wel in Utrecht mensen bij komen en wat ook interessant is, is de discussie die nu gaande is over de statushouders en  woningen. statushouders krijgen namelijk urgentieverklaringen zodra de mensen in een gemeente komen wonen. Het punt is dat er nu veel mensen met een verblijfsvergunning in asielzoekerscentra zitten en die moeten doorstromen naar de gemeente en daar een woning moeten krijgen. Maar het huizenaanbod is klein en er zijn nu een aantal gemeenten bezig met het afnemen van die urgentieverklaring. Dat is op zich een begrijpelijke discussie maar om zoveel mensen gaat het niet, maar het zorgt vooral voor nog meer mensen langer in het AZC. Op het moment dat mensen een verblijfsvergunning hebben en kunnen uitstromen dan heb je ook minder plekken aan het begin nodig, dus als mensen langer op hun woning moeten wachten, zullen er ook meer AZC’s moeten komen. Nou ja, dan krijg je dat weer.”

 Dit is dus eigenlijk één grote cirkel?
“Haha ja welkom in de lokale politiek. Mijn punt is vooral dat het niet uitmaakt of je links of rechts bent, of je nou vindt dat vluchtelingen wel of niet mogen blijven, in ‘the end of the day’ zijn de mensen hier en het heeft geen zin om daarover heel moeilijk te doen. Je kunt de mensen niet negen jaar lang maar in een AZC ergens op hei laten staan want dat zorgt er later, wanneer ze hun verblijfsvergunning hebben weer voor dat die mensen niet makkelijk meekomen in onze maatschappij. Dus je moet veel rationeler en minder gedreven door allerlei rare denkbeelden over wat die mensen hier komen doen. Als je dit gewoon een beetje achter laat en bedenkt wat er nodig is om een plek voor de gevluchte mensen te vinden, dan is dat het. Maar daar zijn we nog niet helaas.”