In 2011 diende de Partij voor de Dieren een voorstel in om een einde te maken aan het onverdoofd ritueel slachten in Nederland. De Tweede Kamer steunde dit voorstel maar de Eerste Kamer keerde zich tegen het verbod. Een van de redenen om het verbod niet op te leggen, kan te maken hebben met de godsdienstvrijheid die mogelijk geschaad wordt.

Rechtvaardigt de beperking van dierenleed een beperking van godsdienstvrijheid? Dierenrechtenorganisaties en een aantal politieke partijen vinden van wel. Zij geven aan dat voor mogelijk (on)nodig lijden, voortkomend uit onverdoofd slachten, geen uitzondering gemaakt mag worden op basis van geloof. Begin dit jaar zijn de dierenwelzijnsnormen in slachthuizen aangescherpt. Dit betekent dat als het dier veertig seconden na de halssnede tekenen van bewustzijn vertoont, het dier alsnog moet worden bedwelmd met een tang of schietpen. Floris Schleicher is filosoof en docent filosofie, maatschappijleer en maatschappijwetenschappen. Hij is afgestudeerd in filosofie, politiek en economie en schrijft naast het lesgeven ook als columnist voor tussenwoord.nl en als opiniemaker voor joop.nl. Hij geeft antwoord op vragen over onverdoofd ritueel slachten vanuit filosofisch perspectief.

De Partij voor de Dieren diende het wetsvoorstel in om onverdoofd ritueel slachten te verbieden. Hoe kijkt u tegen dit wetsvoorstel aan?
“Ik sta positief tegenover het wetsvoorstel van de Partij voor de Dieren. Hiermee spreek ik voor de meeste politiekfilosofen en ethici. Wij denken na over de vragen ‘Wat is een goede samenleving?’ en ‘Wat is goed handelen?’ Deze vragen spelen mee als het gaat om het eten van vlees en het slachten van dieren. De afgelopen jaren is steeds meer bekend geworden over de maatschappelijke impact van het eten van vlees. Het is dan ook niet zo gek dat dierenethiek de laatste jaren een groot onderwerp is geworden binnen die filosofische stromingen. Doordat het eten van vlees een grote impact heeft op dierenwelzijn en het milieu, vind ik, en vele filosofen met mij, dat er op zijn minst sterk geminderd moet worden met het eten van vlees. Dezelfde argumenten gelden ook tegen rituele slacht, daarom ben ik tegen”

Staat religie boven dierenwelzijn wanneer onverdoofd ritueel geslacht wordt?
“Onverdoofde slacht is slecht voor het dier. Het onverdoofd slachten van dieren brengt dieren onnodig lijden en stress toe. Dit is een sterk argument tegen de onverdoofde slacht en daarom is het ook verboden, behalve als het op religieuze grondslag gebeurt. Het toestaan van onverdoofde slacht in die specifieke gevallen geeft aan dat het welzijn van het dier ondergeschikt is aan religie.
In zekere mate valt dierenwelzijn te combineren met religieuze onverdoofde slacht. Het dier kan voor de slacht immers een goed leven hebben. Het is wat dat betreft goed mogelijk dat een dier dat onverdoofd geslacht wordt een beter leven heeft gehad dan een dier uit de bio-industrie. Maar ook dan is onverdoofde slacht het onverantwoord toebrengen van lijden. Zelf vind ik dat religie niet boven dierenwelzijn moet staan. Vrijheid van godsdienst vind ik een belangrijk grondrecht, maar het moet niet absoluut zijn. Dat wil zeggen, vrijheid van godsdienst moet geen vrijbrief zijn om alles te kunnen doen. Als een religieuze uiting schade toebrengt aan het dier, moet het verboden worden. Als er nu ineens mensen een Maya-geloof aanhangen zouden we hun mensenoffers ook niet accepteren. Hetzelfde moet volgens mij gelden voor onverdoofde slacht dat dieren laat lijden.

Daarbij komt dat het verbieden van onverdoofde slacht geen verbod is om moslim of jood te zijn – men vergeet nog wel eens dat joden ook voor onverdoofde slacht zijn. Het verbiedt alleen een manier van een dier slachten. Moeilijkheid hierbij is wel dat voor veel gelovigen en ongelovigen de onverdoofde slacht en religie niet van elkaar te onderscheiden zijn. Ik denk dat dit geen recht doet aan het aanpassingsvermogen van religies. Ik snap dat daar weinig oog voor is: het is lekker makkelijk om een vastomlijnd beeld te hebben van wat een religie is.

Laat ik een voorbeeld geven voor mijn punt: in de middeleeuwen kon je als jood beter in een islamitisch land wonen dan in een Christelijk land. Tegenwoordig lijken die rollen omgedraaid. Maar ook nu zijn niet alle moslims antisemiet. Mijn punt is dus dat je niet zomaar een juiste, onveranderlijke visie kunt hebben van religie. Wie hiertegen in gaat door te wijzen op een letterlijke interpretatie van een heilig boek vergeet de realiteit waarin aanhangers van religies zich hier nauwelijks aan houden. Religieuze voorstanders passen zich hopelijk aan, aan een eventueel verbod op onverdoofde slacht”

Denk u dat de overheid bang is de vrijheid van godsdienst te schenden, als zij de rituele slacht verbiedt?
“Dat weet ik wel zeker. De Eerste Kamer heeft een eerder wetsvoorstel van de Partij voor de Dieren voor een algeheel verbod op onverdoofde slacht afgekeurd, omdat het in strijd zou zijn met de vrijheid van godsdienst. De Tweede Kamer had toen al voor dat wetsvoorstel gestemd. Ik denk zelf dat het verbieden van onverdoofde slacht geen verbod is om een religie aan te hangen”

Er is elk jaar veel ophef op sociale media rondom onverdoofd slachten, zowel van burgers als dierenrechtenorganisaties. Denkt u dat er genoeg draagvlak is onder burgers voor de rituele slacht in Nederland?
“Ik denk dat het verbieden van onverdoofde slacht voor een hoop discussie zou zorgen. Zowel moslims als joden zijn voor onverdoofde slacht. Zij zullen waarschijnlijk vanuit andere religieuze hoeken op steun kunnen rekenen omdat andere religies ook sterk vasthouden aan de vrijheid van godsdienst. Ik denk dat de steun voor rituele slacht afneemt. Nederland seculariseert en het aantal voorstanders van dierenwelzijn neemt toe. Ik denk dat er onvoldoende draagvlak is voor onverdoofde slacht en vermoed ook dat het zal afnemen”

Samenwerkingsverband Moskeeën Utrecht en Omgeving riep dit jaar op om geen dier te laten slachten in Nederland. Dit omdat er geen garantie was dat het slachten op de correcte islamitische rituele wijze wordt uitgevoerd. Daarom riep het verbond op een dier te laten offeren in het buitenland door kennissen of familie. Verwacht u dat deze ontwikkeling doorzet, en meer organisaties dit zullen oproepen?
“Ik denk dat deze ontwikkeling door zal zetten. Er is een sterke tegenstem in Nederland tegen onverdoofde slacht. Dit zorgt ervoor dat het moeilijker zal worden om een dier te laten slachten volgens religieuze richtlijnen. Diegenen die dit dan toch willen, zullen een oplossing elders proberen te vinden”

Vanaf 2019 zullen schapen en kleine herkauwers in Vlaanderen alleen nog mogen worden geslacht als ze verdoofd zijn met een elektro-shock. Dit betekent dat de onverdoofd ritueel slachten niet meer is toegestaan. Verwacht u op korte termijn ook een verbod op de onverdoofde rituele slacht in Nederland?
“Ik verwacht dat er in de toekomst een algemeen verbod komt. Het eerdere wetsvoorstel van de Partij voor de Dieren werd door een overgrote meerderheid van 116 zetels gesteund in de Tweede Kamer. Bij een nieuwe samenstelling van de Eerste Kamer zou het al doorgevoerd kunnen worden. Een andere mogelijkheid die ik zie is dat het verbod er komt, maar nog enige tijd op zich laat wachten. Ik denk namelijk dat religieuze partijen hard vasthouden aan de vrijheid van godsdienst. Ook van DENK, een partij die zich richt op Nederlanders met een migratie-achtergrond, valt te verwachten dat ze zich verzetten tegen een algeheel verbod. Toch lijkt het eerste scenario mij waarschijnlijker”