De laatste resten sneeuw zijn nog te zien op de verlichte Stadhuisbrug in Utrecht. Het plein druppelt langzaam vol met nieuwsgierige mensen. De wind is snijdend en de mensen die zich op het plein vestigen zijn dik ingepakt: sjaals, handschoenen en dikke jassen. De schemer valt en de lichten lijken feller te worden. Kinderen rennen rondjes over het plein, mensen maken praatjes, mensen begroeten en er zijn mensen die hun handen opwarmen aan bekers waar de stoom vanaf komt. Er is een podium opgebouwd met daarop een levensgrote Menora, daaromheen staan stoelen. Langzaam beginnen deze stoelen zich te vullen. Ondanks de kou is de warme sfeer voelbaar aanwezig. Maar een kritische boodschap zal volgen, tijdens Chanoeka 2017 in Utrecht.

Chanoeka is een joods feest en staat ook wel bekend als het lichtjesfeest of het inwijdingsfeest. 17 december, de dag van de viering, is de zesde dag van het joodse lichtjesfeest. Het acht dagen durende feest wordt gezien als een van de kleinere joodse feesten. Tijdens dit joodse feest wordt de herinwijding van de tempel in Jeruzalem herdacht. In 167 voor Christelijke jaartelling werden de uitingen van de joodse religie verboden door de Griekse Koning Antiochus de vierde. Hij stopte de diensten in de joodse tempel, richtte daar een altaar op voor Zeus en liet varkens slachten op het Heilige Altaar van de tempel. De joden kwamen in opstand en in 165 voor Christus veroverde zij Jeruzalem en daarmee ook de tempel terug. Niet alleen de overwinning van een klein joods leger was in deze tijd een wonder. Ook wordt tijdens Chanoeka het wonder van het kannetje olie gevierd. Om de tempel opnieuw in te wijden was het nodig om het licht te ontsteken. Het gevonden kannetje olie was enkel goed voor één dag licht. Het zou acht dagen duren om nieuwe olie te maken, maar door een wonder bleef het licht, slechts gevoed door één klein kannetje olie, acht dagen branden.

Tijdens Chanoeka in Utrecht worden deze twee wonderen gevierd, maar centraal staat het Jodendom in het verleden en het heden. Verschillende sprekers werpen een kritische blik op het antisemitisme wat in Nederland plaatsvindt. Volgens Frits Bolkestein (84), oud-fractievoorzitter van de VVD, is dit probleem te wijden aan verwaarlozing in het onderwijs. ‘Nederland worstelt met de integratie van minderheden. Lastig is het integreren in een cultuur die geen zeggingskracht heeft, omdat het verleden wordt veronachtzaamd.’

Soumaya Sahla (34), deradicalisatie expert, komt met een kritische boodschap. ‘’Is het een dag waarin gevierd wordt dat het licht wederom het duister heeft overwonnen, of is het meer een dag waarbij wij jaarlijks herinnerd worden aan het feit dat het licht steeds opnieuw moet worden aangestoken en gekoesterd anders neemt duister het weer over?’’. Sahla spreekt hier over het duister van antisemitisme door de eeuwen heen. Het antisemitisme dat, volgens Sahla, verschillende vormen aanneemt, loop als een rode draad door de geschiedenis heen. ‘’De geschiedenis heeft mij geleerd dat er iedere keer wel een excuus kon worden bedacht om joden publiekelijk te vernederen en te vervolgen, te ontmenselijken om vervolgens met hen te kunnen doen wat de dwazen goed dunkt. Of het moedwillig werd gedaan of uit onwetendheid, het getuigd in ieder geval van gewetenloosheid. Deze gewetenloze praktijken; zoals joden in Thorarollen verbranden, naar vernietigingskampen voeren omdat zij volgens de gewetenloze niet het recht hebben op het zijn, op het laten schijnen van het licht zoals zij dat willen, het praktiseren van hun geloof zoals zij dat fijn vinden, niemand ermee lastigvallen, aangezien bekeringsdrang in het Jodendom een vreemd fenomeen is. Dus wat was dan hun zonde? Die was er niet’’.  Sahla vindt het een schrijnende zaak dat de geschiedenis over de holocaust niet uitgebreid wordt verteld op scholen. Volgens haar zegt dit iets over waar gebrek aan godsdienstvrijheid toe kan leiden. ‘’Zolang een joodse man niet met zijn Keppel rustig over straat kan, zoals een moslima wel met haar hoofddoek prima bij de Albert Heijn kan werken, is dit voor mij een signaal dat we er nog lang niet zijn’’, aldus Sahla.

Het is bijzonder hoe er, op het normaal zo rumoerige plein, zo aandachtig wordt geluisterd naar de mensen die hun woorden overbrengen op het publiek. In een verwarmde tent, links van het podium, zitten de inmiddels uitgeputte kinderen te schilderen. Zij maken tekeningen van de Menora met verf in vele kleuren. Hoe druk de kinderen aan het rennen waren, zo rustig en geconcentreerd zitten zij nu de schilderen.

Buiten lijken de mensen steeds verkleumder te raken, handen worden tot vuisten gebald om er vervolgens een warme adem in te blazen om het gevoel in de vingers niet te verliezen. Marianne Willems (53), bezoeker van de Chanoekaviering: ’’Jeetje, wat heb ik het koud, maar deze viering is het waard om de kou lijden. Dit is de eerste keer dat ik Chanoeka vier in Utrecht. Mijn vader is Joods en mijn zussen en ik noemen onszelf altijd half joods. Ik ben geen echte jood en vier niet alles, maar ik heb wel een affectie met dit geloof. Mijn man niet, die zit hier verderop in de kroeg een biertje te drinken. Dat ga ik ook zo lekker doen, om warm te worden’’.

Ondanks dat het koud is, zit vertrekken er niet bij voor het publiek. Men blijft luisteren naar wat er te zeggen valt op het podium. Buiten de kritische boodschappen om, worden er ook warme boodschappen verspreid om het Chanoeka gevoel over te brengen op het publiek. ‘’Als je in de Talmoed kijkt en de vraag wordt gesteld: Wat is Chanoeka? Dan is het antwoord: het wonder van het kruikje olie, maar dit was eigenlijk het wonder niet. Het wonder was de fysieke overwinning. Het overwinnen en het verslaan van mensen die anders en verkeerd denken is niet het doel, dat is het middel. Het doel is dat we allemaal die duisternis verdrijven, een licht brengen in duisternis. Eén klein vlammetje is in staat om een gigantische hoeveelheid duisternis te verdrijven. A candle loses nothing by burning another’’, aldus opperrabbijn Binyomin Jacobs.