De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens bestaan zeventig jaar. Prof. Dr. E.M. Hirsch Ballin gaf op 10 december een lezing in de Utrechtse Domkerk over de vrijheid van meningsuiting in het verleden, het heden en de toekomst. Het is tevens de laatste dag dat de voorstelling '70 jaar UVRM', die over de Vrijheid van meningsuiting gaat, plaatsvindt. Zes grafische ontwerpers hebben hier op affiches uitgebeeld wat vrijheid van meningsuiting voor hen betekent.

Welkom

De lezing begint om 14:00 uur en de opkomst is hoog. Na een kort welkom van Hans Spinder names de Domkerk, hij is lid van de Kerkraad, is het woord aan Eduard Nazarski. Hij praat namens de deelnemende organisaties van deze dag. De lezing die vandaag door Hirsch Ballin wordt gegeven staat in het teken van de vier vrijheden die president Roosevelt zijn ‘Four Freedoms Speech’ in 1941 benoemde. Deze vrijheden zijn: vrijheid van meningsuiting, vrijheid van godsdienst, vrijwaring van gebrek en vrijwaring van vrees. Eleanoor Roosevelt, de vrouw van de toenmalige president, heeft bijgedragen aan de totstandkoming van de ‘Universele Verklaring van de Rechten van de Mens’ in 1948, waarvoor ze een eredoctoraat heeft gekregen. Tijdens de uitreiking hiervan sprak zij de woorden: ‘Ik krijg dit eredoctoraat voornamelijk omdat ik vrouw ben’. Eduard Nazarski memoreert dit feit tot grote hilariteit van de zaal. “Eleanor Roosevelt zei dat onze democratieën, onze vrijheden veiligstellen. Van ieder van ons wordt verwacht dat we de rechten van anderen respecteren.” Eduard Nazarski sluit zijn toespraak af door de grenzen van de vrijheid van meningsuiting uit te leggen en dat de vrijheden zin geven aan menselijke waarden.

Lezing prof. Dr. E.M. Hirsch Ballin

Na een daverend applaus neemt Hirsch Ballin, hoogleraar Mensenrechten aan de Universiteit van Amsterdam, plaats achter het spreekgestoelte. Hij benoemt de vier vrijheden die president Roosevelt in zijn historische speech heeft genoemd. “Die vier vrijheden zijn niet los van elkaar te zien, ze zijn nodig om de mensheid in vrede en vrijheid te laten leven, overal ter wereld.” De aanvaarding van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens was volgens meneer Hirsch Ballin een markering van een nieuw begin, ten tijde van groot gezag en repressie.

“Die vier vrijheden zijn niet los van elkaar te zien, ze zijn nodig om de mensheid in vrede en vrijheid te laten leven, overal ter wereld.”

 “Losgemaakt van haar fundament kan de vrijheid van meningsuiting ook worden gebruikt om anderen te bedreigen en buiten te sluiten.” Hirsch Ballin benoemd de vier vrijheden, waarbij hij ‘Freedom from Fear’ in historisch perspectief plaats door de concentratiekampen uit de Tweede Wereldoorlog als voorbeeld te geven. “Het is belangrijk om te zien hoe sterk rechten en vrijheden in de realiteit van het leven met elkaar samenhangen. Veel regimes kunnen mensen buitenspel zetten.”

Als voorbeeld van een huidig incident, noemt Hirsch Ballin het tafereel in Steenbergen in 2015, waar een vrouw zich heftig uitsprak over het vestigen van een asielzoekerscentrum. “Onze tijd heeft de schandpaal afgeschaft, maar ook weer opnieuw uitgevonden. Inmiddels zijn er zoveel elektronische spreekwoorden, die zijn een bedreiging voor de vrijheid van meningsuiting zelf. Dat wijst ons er opnieuw op hoe nauw de vrijheid van meningsuiting is verbonden met de andere vrijheden van Roosevelt.” Hirsch Ballin benoemt dat de vrijheid van meningsuiting haar werk zal moeten ontplooien binnen een cultuur van respect. “De wereld is in zeventig jaar veranderd, er zijn veel bedreigingen die de vrijheid van meningsuiting ondermijnen. Alleen vind ik wel: voor de organisaties die deze middag organiseren, met opgeheven hoofd kunnen wij de toekomst aan.”

Vragen uit de zaal

Maartje Smit van de Unesco-jongerencommissie vraagt: “Je ziet nu veel organisaties ontstaan die checken of nieuws ‘fake’ is. Ziet u dit als iets positiefs in het kader van de vrijheid van meningsuiting?” Hirsch Ballin: “Fake news kunnen we niet onbesproken laten, enerzijds toon ik sympathie voor zo’n initiatief en anderzijds moeten we zelf ook het nieuws kunnen selecteren. Een goed advies wat ik zou aanraden is: voordat je afgaat op een bericht, moet je jezelf afvragen of er een redactie is, onafhankelijk, die de berichten controleert.” Als reactie hierop stelt een vrouw nog een vraag over Facebook. “Is het geen goed idee om democratisch gekozen commissies op te starten om het fake news te controleren?” De professor herhaalt het woord democratisch, voordat hij zijn volgende zin begint. “Het is een lastige onderneming om het op die manier te doen, ondanks alle goede bedoelingen denk ik toch dat we hier  voorzichtig mee moeten zijn. Ik denk dat hier een belangrijke rol is voor het onderwijs; studenten moeten leren kritischer te zijn.”

Mensenrechten in het paspoort

Na een korte toespraak van Eduard Nazarski, namens de deelnemende organisaties, wordt er een petitie  uitgegeven aan Boris Dittrich, mensenrechtenactivist, namens het Humanistisch Verbond. In de petitie wordt gesteld dat de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens symbolisch in het paspoort moet worden gedrukt. Boris Dittrich krijgt een jasje uitgereikt met op de achterkant ‘artikel 1’ uit de grondwet. Hij bedankt uitgebreid voor het jasje en de eer. “Het is een mooie gedachte dat je als Nederlander Universele Verklaring van de Rechten van de Mens altijd bij je draagt, wie je ook bent.” 

“Het is een mooie gedachte dat je als Nederlander Universele Verklaring van de Rechten van de Mens altijd bij je draagt, wie je ook bent.”