Als je Het Utrechts Archief betreedt, zie je allereerst de receptie. Een receptiemedewerker vertelt je welke kant je op moet voor de tentoonstelling ‘Utrecht op film’. Door de schuifdeuren, rechtsaf en nog eens rechtsaf. Dan zie je een groot bord waarop je welkom wordt geheten bij de tentoonstelling. Hoe zag het straatleven in Utrecht er vroeger uit? Hoe ging het er tientallen jaren geleden aan toe tijdens een wedstrijd in de Galgenwaard? Van 8 april 2018 tot en met 27 januari 2019 worden de mooiste filmbeelden van Utrecht 1920-1980 hier tentoongesteld.

Het grootste deel van de collectie van de tentoonstelling bestaat uit films die in opdracht van Gemeente Utrecht zijn gemaakt. Een deel bestaat ook uit films van families, bedrijven en overheidsinstellingen. De familiefilms geven een mooi beeld van het dagelijks leven in de vorige eeuw. 

In verschillende kleine zalen zijn compilaties te zien over een specifiek onderwerp van het vroegere Utrecht. De onderwerpen zijn: ‘Utrecht werkt!’, ‘creatieve amateurs’, ‘Utrecht oude stad’, ‘naar een nieuwe stad!’ en ‘Utrechts straatleven’. In de Filmklub heb je de mogelijkheid om zelf, op speelse wijze, met je eigen camera of telefoon aan de slag te gaan. In alle zaaltjes zijn enkel en alleen een beamer, een lamp en een bankje aanwezig. De zaaltjes zijn volledig zwart, zelfs de banken. De lege, donkere ruimte zorgt ervoor dat je je volledig op het beeld kunt focussen.

De meeste amateurfilms zijn familiefilms van bijzondere gebeurtenissen, zoals verjaardagen of vakanties. De makers van de goed verzorgde amateurfilms van de collectie ‘creatieve amateurs’ zijn echter professioneler te werk gegaan. De makers hebben een script geschreven en zijn daarmee aan de slag gegaan. In deze zaal zijn onder andere de films ‘De misstappen van een gelegenheidsvrijgezel’ en ‘De zieke’ te zien.

In de zaal ‘Utrechts straatleven’ wordt door middel van de films een vrolijk beeld gegeven van het straatleven in de twintigste eeuw. Je hoort gezellige muziek van vroeger en je ziet mensen dansen. Toendertijd was er op straat meer ruimte, omdat er nog niet zoveel verkeer was. Je kon je auto zonder problemen parkeren, kinderen konden nog heerlijk op straat spelen en het was makkelijker om op straat te feesten. Buurtfeesten werden voor jong en oud georganiseerd. In deze zaal kan gekeken worden naar films over onder andere buurtfeesten, straatbeelden en familieuitjes.

Filmmateriaal van Utrecht rond de Tweede Wereldoorlog is schaars. Een van de redenen daarvoor is dat tijdens de bezetting riskant was om te filmen. Toch bezit Het Utrechts Archief nu enkele unieke beelden van de oorlogsschade na het Engelse bombardement op 13 oktober 1944. Ook is bijvoorbeeld te zien hoe de tram onder de Dom doorrijdt. Je ziet Utrecht hier zoals je het nog nooit eerder gezien hebt. ‘Utrecht tijdens de bezetting en bevrijding’ en ‘Demping van de Moesgracht’ zijn twee van de films die bekeken kunnen worden in de ‘Utrecht oude stad’ zaal.

De zaal ‘Utrecht werkt’ vertoont films die via bedrijfsarchieven in de collectie van het Utrechtse Archief zijn terechtgekomen. Utrechtse bedrijven ontdekten al snel de kracht van film als promotiemiddel, toen film in het begin van de twintigste eeuw een nieuw medium werd. Zo trachtten bouwbedrijf Bredero’s en Bouwbedrijf N.V. kopers te vinden met reclamefilms voor hun BBB-woningen en B2 betonblokken. Onder andere ‘Promotiefilm van Bredero Betonfabriek in Maarssen’ uit de jaren ’50 en ‘Promotiefilm Bredero bouwbedrijf’ uit de jaren ’30, zijn hier te zien.

In de jaren ’60-’80 veranderde het stationsgebied van Utrecht ingrijpend. De singels werden gedempt en Hoog Catharijne werd gebouwd. In de filmzaal ‘Naar een nieuwe stad’ is te zien wat er allemaal is veranderd en wat hetzelfde is gebleven in Utrecht. Zo is er op beelden van de jaren ’60 te zien dat er nog auto’s door het centrum van Utrecht rijden. Dat is nu geen optie meer. Filmfragmenten van de Stationswijk en het Jaarbeursplein in de jaren ‘60 worden in deze zaal vertoond. Ook zijn er filmbeelden van de sloop en vernieuwingswerkzaamheden van de Stationswijk te zien (1965-1985).

Ouderwetse filmcamera’s, fototoestellen en filmrolletjes worden achter glas of ijzeren tralies tentoongesteld. (Bewegend) beeld is een belangrijke bron voor bestudering van het verleden. Het Utrechts Archief heeft een groot deel van de films gedigitaliseerd om ze te kunnen bewaren voor toekomstige generaties. Unieke beelden van de stad en regio dienen goed behouden te worden.