In 2012 liepen in totaal 600 tot 3800 meisjes het risico om besneden te worden. Dit jaar komt het nieuwe prevalentieonderzoek uit met de nieuwe cijfers door het expertisebureau Pharos. Ramin Kawous is hier onderzoeker en projectleider. Hij is betrokken bij de thema’s meisjesbesnijdenis, ook wel Vrouwelijke Genitale Verminking (VGV) genoemd. VGV heeft ernstige gevolgen voor de slachtoffers en jaarlijks worden er naar schatting wereldwijd 200 miljoen meisjes besneden.

Wat is vrouwelijke genitale verminking?

“VGV is een ingreep aan de uitwendige geslachtsorganen van vrouwen waar eigenlijk geen medische noodzaak voor is. Er zijn vier types van VGV. Het meest heftige type is type drie. Daar is sprake van vernauwing van de vaginale opening door het wegsnijden van de kleine schaamlippen. Daarna wordt de vaginale opening weer aan elkaar genaaid. Aan type drie zijn veel ernstige gevolgen verbonden.”

Wat zijn de gevolgen van VGV?

“De klachten die ontstaan na het besnijden van een meisje kunnen in twee categorieën geplaatst worden; gevolgen op lange termijn en gevolgen op korte termijn. Op korte termijn zijn de gevolgen extreme pijn, pijn bij het plassen en regelmatig bloedverlies. Ook loopt een meisje meer kans op infectie en een mogelijke kans op overlijden. Op lange termijn zijn de gevolgen chronische pijn in de onderbuik, menstruatieklachten, moeilijk kunnen plassen en moeite met het bevallen. Psychische problemen zijn vaak angst en depressie. Wat ook bij sommige vrouwen voorkomt die besneden zijn en bevallen zijn van een kind, is Post Traumatische Stress stoornis. Maar de meest voorkomende klacht is pijn bij het vrijen. Dus eigenlijk een negatieve invloed op de seksualiteitsbeleving van vrouwen.”

Waar komt vrouwenbesnijdenis vandaan?

“De exacte herkomst van VGV is onduidelijk. In de jaren 2000 v. Chr., zijn zelfs Egyptische mummies gevonden die besneden waren. Dit breekt dus met het misverstand wat er over VGV is, namelijk dat de traditie uit de Islam komt. De islam kwam pas 2700 jaar na de mummies op. Het besnijden van vrouwen is waarschijnlijk een pre-christelijk en pre-islamitisch gebruik dat later in sommige gebieden verweven is geraakt met geloof. Het staat niet in de Koran of de Bijbel, sommige islamitische stromingen pleiten wel voor vrouwenbesnijdenis. Om deze reden wordt het met de islam geassocieerd, dat is eigenlijk onterecht.”

Jaarlijks lopen 40-50 vrouwen het risico om besneden te worden, denkt u dat dit er meer zijn, ongeregistreerd?

“Het is wel even goed om terug te gaan naar het onderzoek uit 2012, toen liepen in totaal 600 – 3800 meisjes het risico om besneden te worden, wij hebben deze getallen vertaald naar jaarlijkse cijfers, 40 – 50 vrouwen in Nederland. Dit onderzoek gaan we dit jaar herhalen maar dan gaan we de getallen niet omzetten. We kunnen eigenlijk niet altijd goed de jaarlijkse cijfers voorspellen, dat heeft te maken met migratieachtergrond. Wij weten niet hoeveel mensen er jaarlijks naar Nederland komen, die mogelijk besneden zijn. De vrouwen worden niet in Nederland besneden, maar in het land van herkomst als ze bijvoorbeeld op vakantie gaan. De resultaten van het onderzoek worden in 2019 gepresenteerd.”

Hoe kan vrouwenbesnijdenis voorkomen worden?

“De eerste stap is kennis, door mensen te vertellen dat vrouwenbesnijdenis zowel korte- als lange-termijn gevolgen heeft. De tweede stap zijn sleutelpersonen. Dat zijn mensen van hun ‘eigen groep’ die als tolk en vertrouwenspersoon kan functioneren. De sleutelpersonen kunnen het gesprek makkelijker beginnen en de mensen makkelijker bereiken, ze worden daarvoor ook getraind. Het netwerk van sleutelpersonen wordt beheerd door FSAN, Federatie van Somalische Associaties in Nederland. Verder gaat Jeugdzorg in gesprek met de meisjes op een hele sensitieve manier, zonder waardeoordeel. Het ZeroTolerancebeleid van Nederland is op zichzelf al een belangrijke factor om vrouwenbesnijdenis te voorkomen.” 

Het ZeroTolerancebeleid van Nederland is op zichzelf al een belangrijke factor om vrouwenbesnijdenis te voorkomen."

Wat doet Pharos als organisatie?

“Pharos is een focalpoint voor VGV en werkt nauw samen met het Ministerie van Volksgezondheid. Ook werken we samen met FSAN en lokale GGD-locaties. Wij ontwikkelen heel veel voorlichtingsmateriaal en literatuur voor mensen uit de landen waar VGV voorkomt, ook doen wij veel onderzoek. Maar ook heel belangrijk, wij ontwikkelen richtlijnen en protocollen over hoe je het gesprek aangaat met de mensen. Ook over wat zorg professionals moeten doen om een vrouw zorg aan te bieden. Omdat VGV relatief een klein onderwerp is werken we veel internationaal samen op het gebied van kennis en ervaring van professionals uit andere landen.”

Wat is het beleid van de overheid voor VGV?

“De overheid heeft een Zerotolerancebeleid, alle vier de types van het besnijden van vrouwen zijn verboden. Het valt onder kindermishandeling en er staat een gevangenisstraf van twaalf jaar op VGV. Nederland heeft een Ketenaanpak, een combinatie van preventie, voorlichting en strafbaarheid/wetshandhaving. Ook is er zorg voor de vrouwen die al besneden zijn. De Ketenaanpak heeft drie categorieën; preventie om besnijdenis te voorkomen, het opvangen van besneden vrouwen en het handhaven van de mensen die de operatie uitvoeren.”