Op sociale media zijn er vele mensen te zien met duizenden volgers, maar zijn deze volgers wel echt? Meer volgers betekent meer bekendheid. Mensen zijn sociale dieren en hebben behoefte aan erkenning en complimenten. Hoe meer volgers en likes, hoe meer erkenning en complimenten. Nepvolgers en neplikes kopen voor je sociale media is een nieuwe business geworden die steeds professioneler wordt. Maar hoe ver kun je daarin gaan?

De zaal is vrij leeg, pas in de laatste tien tot vijf minuten voor de talkshow begint worden de grootste gaten gevuld. Er zijn nog steeds wel lege plekken te zien. De temperatuur in de zaal in aangenaam, totdat je er een kwartiertje zit, dan wordt het wat frisjes. De mensen van de organisatie zijn druk in gesprek, de presentator streept ondertussen wat zinnen op het blaadje wat hij voor zich heeft door. Zachtjes op de achtergrond wisselen verschillende rustige liedjes zich af totdat deze niet meer te horen zijn, door het toenemende gepraat in de zaal. Bij de zesde editie van Hashtech in Tivoli – georganiseerd door De Stadsstaat – zoomen ze in het onderwerp ‘schermverslaving’. Een groot onderdeel van deze verslaving ligt bij de sociale media-apps die je via dit scherm bezoekt. Hoe werken deze apps in de hand dat je steeds en vooral zo vaak blijft terugkomen? De presentator heeft het antwoord.

‘Ik weet niet of het jullie ooit is opgevallen, maar alle notificaties van berichten bij apps zijn rood, dit is een opvallende kleur, hierdoor bekijken de mensen sneller de berichten,’ vertelt Marcel Bamberg, presentator van Hashtech, ‘daarnaast zorgt de autoplayfunctie, die zie je nu vooral op Netflix, dat je maar door blijft kijken.’ ‘Ja,’ vult medeorganisator Ruud …. Aan, ‘Dan denk je: joh, de seasonfinale, laten we die toch ook nog maar even kijken.’ Het publiek lacht. ‘Daarnaast is de tijdlijn eindeloos en kan je maar blijven scrollen om foto’s van anderen te bekijken,’ Bamberg gaat verder met zijn verhaal, ‘vaak wordt er ook voor gezorgd dat apps een spelelement hebben zodat het leuk is om te spelen en daarnaast natuurlijk de likes. Ik ken geen sociale media die geen like-knop heeft. Mensen zijn gevoelig voor complimenten en daar spelen deze apps heel goed op in. Door deze gevoeligheid voor complimenten is er ook een nieuwe business ontstaan, het kopen van neplikes en nevolgers.’

Nicolaas Veul, onderzoeksjournalist en maker van #FollowMe – documentaire over business achter neplikes en -volgers – wordt op het podium geroepen en krijgt een daverend applaus. ‘Ik heb een haat-liefdeverhouding met ondoorzichtige bedrijven zoals Instagram en Facebook,’ vertelt de documentairemaker als een van de eerste dingen als hij op de stoel zit. Daarna gaat Veul verder in op zijn documentaire. ‘Het begon met dat we onderzoek gingen doen naar “clickfarms”, zogenaamde “boerderijen” in Bangladesh en omstreken waar duizenden mensen handmatig foto’s liken. Dat liep uit naar een veel groter onderzoek, naar de business van het kopen van likes, volgers en reacties.’ Veul legt uit dat één van de grote spelers in het verkopen van deze business in Nederland woont. ‘Eerst wilde hij niet meewerken, want het is hackwerk en frauderen wat hij doet, maar door zijn stem te vervormen en met masker stemde hij er mee in.’

De business van neplikes gaat verder dan dat we denken, vertelt Veul. ‘Je kunt je als persoon aanmelden bij een website met je wachtwoord en gebruikersnaam van Instagram, je krijgt dan gratis likes en volgers, maar de hackers die de site beheren hebben dan wel jouw wachtwoord in handen die ze voor andere doeleinden kunnen gebruiken.’ In Rusland is de business ook in opkomst, de documentairemaker legt dit uit met dit voorbeeld: ‘Je kunt een abonnement op likes nemen op een Russische site voor twintig dollar per maand.’ De mensen in de zaal zijn verbijsterd. ‘Daarnaast,’ gaat hij verder, het is zo stil de zaal dat je een speld kan horen vallen, ‘is er zelfs een bedrijf in Rusland die huisvrouwen berichten stuurt naar hun telefoon wanneer ze op een foto moet reageren en wát ze moeten reageren, daar verdienen deze vrouwen hun geld mee.’

Aan het kopen van neplikes en -volgers zit een trieste kant. In de documentaire van Veul is te zien dat de anonieme businessman uit Nederland vertelt dat kinderen van de basisschool zelfs neplikes bij hem kopen, verder vertelt hij: ‘Ik heb zelfs weleens meegemaakt dat ouders neplikes en -volgers voor hun kinderen kopen. Het is zielig dat zoiets eigenlijk moet in deze tijd.’ Verschillende monden van mensen in het publiek vallen langzaam open.

De presenator schakelt over naar een andere vraag om dit ietwat trieste verhaal af te sluiten: ‘Maar hoe kan ik eigenlijk zijn of iemand nepvolgers heeft of niet?’ ‘Dat is best lastig te zien,’ legt Veul uit, ‘maar als je ziet dat iemand heel veel volgers uit andere landen heeft, verre landen, zoals Afghanistan of Indonesië, of heel veel Engelse comments krijgt, terwijl het een Nederlands account is, dan weet je dat er iets niet klopt.’ Het controleren van nepvolgers is heel erg lastig vertelt de documentairemaker, ‘iemand kan zomaar nepvolgers voor jou kopen en dan kan je er ineens duizend nieuwe volgers hebben in een paar uur, zonder dat je dat wil. Je kan er ook niet achter komen wie deze volgers voor jou gekocht heeft. En het vervelendste is nog dat je al die volgers handmatig moet weghalen.’ Veul grinnikt. Het publiek lacht. Bamberg kijkt moeilijk en slaat een zucht. ‘Het zal je maar gebeuren.’ ‘Ja,’ zegt Veul, ‘en het kan iedereen gebeuren.’